Afşin ve Yöresinin Tarihi Önemi

Afşin Meslek Yüksekokulu ve Afşin Belediyesi’nin işbirliğiyle Afşin Myo. Konferans Salonu’nda düzenlenen ve Afşin Myo Müdürü Doç. Dr. Mustafa Dolaz, Afşin Belediye Başkanı Fazlı Aydoğan, Afşin Emniyet Müdürü Veysel Ateş, Afşin Jandarma Komutanı Yüzbaşı Sami Beydilli, Afşin Milli Eğitim Müdürü Nusrat Karataş’ın yanı sıra Öğretim Görevlileriyle, çok sayıda yüksekokul ve çeşitli liselerden öğrencilerin katıldığı konferansta, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi, Kahramanmaraş ve Yöresi Kültür Değerleri Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Doç. Dr. İlyas GÖKHAN; Afşin’in, Kipsuma, Arabissos (Aramisos), Efsus, Tel-Thampsun, Yarpuz ve Afşin gibi farklı isimlerle anıldığını belirtti.

Yapılan Araştırmalar, Ashabü’l Kehf Mağarası’nın Afşin’de Olduğunu İşaret Ediyor!..

Doç. Dr. Gökhan: “Ashabü’l-Kehf Mağarası’nın bulunduğu Afşin bölgesi tarih boyunca pek çok milletin hâkimiyet sürdüğü ve medeniyet oluşturduğu bir bölgedir. Bölgede Asur Koloni Çağ, Hitit (Eti), Makedonya, Roma, Bizans, Müslüman Araplar, Selçuklular, Haçlılar, Dulkadirliler, Osmanlılar hâkimiyet sürmüşlerdir. Kaynaklarda Ebsus, Efsus, Arabsus, Arabisus gibi isimlerle de anılan bu yer Dikyanus/Dakyanus (Diokletianus) şehri olarak bilinir. Yakut’ul- Hamevi Mucemül’-Büldan adlı eserinde, Efsûs’u Anadolu şehirlerinden Elbistan yakınlarında bir nahiye olarak zikreder ve Ashabü’l-Kehf ve er-Rakim’in orada bulunduğunu yazar. Müellif burada harap halde bulunan büyük eserlerin olduğunu belirtir. İbnü’l-Adim mağaranın Kur’an-ı Kerim’de anlatıldığı özelliklere uyduğunu belirtir. 1237’de burayı ziyaret etmiştir. Ashabü’l-Kehf ehlinin yaşadığı şehrin neresi olduğu günümüzde de tartışılmakta olmakla birlikte Afşin’de olduğu hemen hemen kesinleşmiştir.Artık dinî, tarihî, coğrafî ve arkeolojik belge ve kalıntıların bu şehrin Afşin’de olduğunu güçlendirmektedir. Günümüzde Ashabü’l-Kehf’in Tarsus’ta olduğunu söyleyenlerin XIII. yüzyıl kaynaklarından faydalanmadan XVII. müelliflerinden Evliya Çelebi ve Kâtip Çelebi’nin görüşlerini esas almışlardır. Yabancı tarihçi ve coğrafyacıların da neredeyse tamamı Ashabü’l-Kehf mağarasının Afşin’deki olduğunu kabul etmektedir.” dedi.

Göksun, Afşin, Elbistan Bölgesi’nde Bir Çok Medeniyet Yaşadı!..

Doç. Dr. Gökhan: ”Anadolu’ya Afşin adlı iki Türk komutanı gelmiştir. Afşin ve çevresinde pek çok höyük bulunmaktadır. Bu yapılan yüzey araştırmalarında tespit edilen ve araştırma ekiplerini bekleyen arkeolojik alanlar arasında Arıtaş adını alan Hunu Höyüğü Afşin yöresinde bulunan en önemli tarihi yerlerden biridir. Hitit, Roma ve Selçuklu kalıntıları bulunan ve bir kale üzerine inşa edilen Huni Höyüğünde bir de Aslan heykeli bulunmuştur.130 cm. yükseklikte, 160 m. uzunlukta ve 44 cm. genişlikte bulunan bu heykelin bazı kısımları parçalanmıştır. Kayseri’den gelen ve Sarız-Marabuz yolu üzerinde bulunan Hurman kalesi Malatya, Afşin ve Göksun’a giden yolun üstünde bulunmaktadır.Hurman Kalesi’nin ise eski ismi Sobagene’dir. Kale, buradan geçen kervan yolunu ve üç boğazı kontrol etmek için yapılan önemli bir stratejik merkezdedir. Kalede Selçuklular dönemi izleri de vardır. 1277’de Sultan Baybars, bu kaleyi Hıristiyanlardan almıştır. Bölgede bulunan en eski yerleşmelerden biri de Til-Afşin (Höyüklü) köyüdür. Burada bulunan höyük ve Roma dönemi kalıntısı olan harabeler yerleşimin çok eskilere dayandığı izlenimini vermektedir. Afşin ve Yöresinin bilinen siyasi tarihi Hititlerle birlikte ortaya çıkmaktadır. Afşin M.Ö 1975 ile 1723 arasında Anadolu’da yaşanan “Asur Ticarî Kolonileri Çağı”  denilen zamanda bu koloni çağının Anadolu’daki merkezi olan Kaniş/Kültepe ile Asurluların merkezi olan Ninova arasında bulunmaktaydı. Bu dönemde mahalli krallıklardan Mama ve Luhuzatia şehirlerinin Afşin, Elbistan ve Göksun topraklarında olması muhtemeldir.” dedi.

Göksun-Afşin-Elbistan Bölgesi, Hititlerden Kalma Luvi Dilini Kullandı!..

Kültepe tabletlerinde geçen Lawazantiya şehrinin ise Elbistan’da veya Afşin’de olduğu hatta Karahöyük’te bulunduğu ileri sürülmektedir, diyen Doç. Dr. Gökhan: “Kültepe tabletlerinde dikkat çeken hususlardan biri de Lawazantiya tüccarlarının kaçakçılıkla uğraşmasıdır. Hititler zamanından Göksun, Afşin ve Elbistan bölgelerinde bulunan eserlerde hiyeroglif yazı ile yazılmış Luvi dili kullanılmıştır. Luwice Çukurova ve Orta Anadolu’da Hititçenin yanında kullanılan bir dildi. Bu dilin Hititçe ile de birçok ortak yönleri bulunmaktaydı. Aynı sıralarda Maraş bölgesinde konuşulan diğer bir dil ise Hurri lisanıydı. Hititler zamanında bugün Afşin’in bir kasabası olan Huni de önemli bir yerleşim yeriydi. İskender’in Doğu seferi ile Afşin Yöresi Maraş’la birlikte Helenizm uygarlığına bağlandı. Afşin yöresinde bu döneme ait sikke, sütun başları ve heykeller bulunmuştur. M.Ö. 323'de Büyük İskender ölünce Makedonya İmparatorluğu, onun generalleri arasında paylaşıldı ve Maraş şehri de İskender'in generallerinden Selefkus'un payına düştü. İskender’in ölümünden sonra komutanları arasında Maraş bölgesinde savaşlar olmuştur. İskender’in komutanlarından Selefkos ve Antigon arasında M.Ö. 301’de Efsus’ta (Afşin) şiddetli bir muharebe olmuştur.

Hıristiyanlığın En Önemli Vaaz Risaleleri Bu Bölgede Yazıldı!..

Roma döneminde Arabissos (Afşin), Cocusos (Göksun), Komana (Şar), Melitene (Malatya), Arca (Akçadağ), Ariaratkea (Pınarbaşı) gibi yerler bir kont tarafından yönetilmekteydi. Bu eyaletin merkezi Malatya’ydı. İmparator Justinyen burayı Thomas adlı bir generale vermişti. 400’li yıllarda Bizans mahkemesinde yargılanan Chrysostome önce Göksun’a sürgün edilmişti. Kraliçe Eudoxia tarafından 70 gün süreyle yürütülerek yaya olarak Göksun’a gönderilmiştir. 404-407 yılları arasında burada kalan bu şahıs daha sonra doğu Karadeniz’e sürgüne gönderilirken Arabissos’a uğramış ve burada vefat etmiştir. Hıristiyanlığın en önemli vaaz risalelerini yazmıştır.

Göksun-Afşin-Elbistan Bölgesini, Sultan II. Kılıçarslan Yönetti!..

1097’de Haçlı Seferleri yapıldığı zaman Afşin Selçuklu Türklerinin idaresindeydi. Bölgeyi 1085-86’da Emir Buldacı adlı bir Türkmen komutanı fethetmişti. Bu tarihten 1097’ye kadar Emir Buldacı Afşin, Elbistan ve Maraş’ı içine alan bir Türkmen Beyliği kurmuştu. 1097’de bölgeye gelen Haçlılar Maraş, Göksun, Afşin ve Elbistan yöresini işgal ettiler. Maraş’ta bir Haçlı senyörlüğü kurdular. Bu senyörlük bazen Urfa Haçlı kontluğuna bazen de Antakya Haçlı kontluğuna bağlandı. Bizans İmparatorluğu ile Antakya Haçlı kontluğu arasında imzalanan antlaşma ile Afşin ve yöresi Haçlılara verildi. Selçuklular Döneminde Efsus, 1086’da Süleyman Şah’ın komutanlarından Emir Buldacı tarafından fethedilmişti. Emir Buldacı bu tarihten 1097’ye kadar Elbistan-Afşin-Göksun ve Maraş’ı içine alan bir beylik kurmuştur.1097’de Emir Buldacı İznik’i kurtarmak amacıyla, Sultan I. Kılıç Arslan’la birlikte oraya gitmiş ve bir daha da kendisinden haber alınamamıştır. 1103’de Efsus ve Elbistan’a hakim olan Haçlıların zulmünden bıkan Ermeniler Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan’ı buraya davet ettiler. Sultan, Elbistan ve Efsus’u Haçlılardan temizledi. 1107’de Sultan’ın ölümü ile bölge yeniden Haçlılara bağlandı. 1149’da Selçuklu Sultanı I. Mesud Efsus ve Elbistan’ı alarak buraya ileride Sultan olacak Oğlu II. Kılıç Arslan’a verdi.

Burada bulunan Ashabü’l-Kehf’i tanıtmak amacıyla acilen Uluslar arası bir Sempozyum düzenlenmeli ve bu bölgede bulunan başta Hurman Kalesi olmak üzere tarihi yapılar restore edilmelidir, diyerek sunumunu bitiren Doç. Dr. İlyas Gökhan’a Afşin Meslek Yüksekokulu Müdürü Doç. Dr. Mustafa Dolaz ve Afşin Belediye Başkanı Fazlı Aydoğan günün anısına Ashabü’l Kehf Tablosu hediye etti.

Raşit Dinçaslan